Mahfi Eğilmez: Osmanlı Hazinesi

FatihSultan Mehmet’e gelinceye kadar Osmanlı Hazinesi tümüyle İslam geleneğine uygunolarak Beytülmal anlayışı çerçevesinde en üst düzeyde yönetilmiş, kararlar hepen üst düzeyde alınmıştır. “Beytülmal”adı verilen İslam Hazine’sinin çerçevesini şöylece çizmek mümkündür: “Her şeyBeytülmala aittir. İslamın yararı için harcanması gereken her şeyi ödemeyeBeytülmal mecburdur. Asker aylıkları ile hayvan ve silah bedelleri ve kamuyararına yapılacak diğer giderler Beytülmaldan ödenir.”

 

OsmanlıDevleti’nin sınırları genişledikçe geleneksel Hazine yönetiminin içinesığılamaz hale gelinmiş, özellikle İstanbul’un fethinden sonra daha da büyüyenihtiyacı karşılamak üzere Fatih Sultan Mehmet, devletin örgütlenme yapısını veo arada Hazine’yi yeniden şekillendirmiştir. Bu düzenlemede yöneticiler,protokol, yapılacak işlemler ayrıntılı olarak belirlenmiştir.

 
RumeliDefterdarı (sonraları Başdefterdar) bugünkü anlamıyla Hazine ve Maliye Bakanlarınınyetkilerine sahip bulunuyor, Fatih Sultan Mehmet’in Kanunname-i Devlet-i AliOsman adlı yasasında tanımlandığı şekliyle Devlet Hazinesini Padişahın vekilisıfatıyla yönetiyordu. Fatih Sultan Mehmet’in hükümdarlık döneminin sonlarınadoğru Anadolu Defterdarlığı adıyla, Anadolu’da toplanan gelir ve yapılangiderlerden sorumlu, bir Defterdarlık daha kurulmuştur. 

 
FatihSultan Mehmet, üç ayrı Hazine oluşturmuştur: (1) Devlet Hazinesi (Hazine‑i Amire, Hazine‑i Hümayun, Hazine‑iEmiriye, Hazine‑i Birun, Dış Hazine ya da Hazine‑i Devlet.) (2) Padişahın Özel Hazinesi (Hazine‑iHassa, Hazine‑i Enderun ya da İç Hazine.) (3) İslamın kutsal emanetlerine tahsis edilen hazine (Hazine‑i Harem, Hazine‑i Haremeyn.)

 
Başdefterdarınyönetimi altında bulunan Devlet Hazinesi; dine ve geleneklere dayalı bazıvergiler, ele geçirilen ülkelerden alınan haraç, müslüman olmayan halktanalınan cizye, Sadrazam, vezirler ve Devletin önde gelen kişileri tarafındanzaman zaman padişaha verilen hediyelerin bir bölümü (rikabiye), savaş gibiolağanüstü hallerde alınan geçici vergiler (avariz), Mısır gibi timar sisteminedahil olmayan bazı eyaletlerden yılda bir kez alınan vergiler (salyanelieyaletler vergisi), Devlet arazilerinin kiralanması karşılığı elde edilen kiragelirleri (mukataa) gibi gelirlere sahipti. Devlet Hazinesi’nin başlıcagiderleri ise yeniçeri ve Devlet memurlarının maaşları ile merkezi yönetimgiderlerinden oluşmaktaydı.

 
HazineKethüdasının (Hazine Kahyası) sorumluluğu altında bulunan Padişah’ın özelhazinesi (Hazine‑i Hassa), Padişah ve sarayın giderlerinin karşılanmasıamacıyla kurulmuştu.  Hazine-i Hassa’ya çeşitlisavaş ganimetlerinden Padişah’ın payına düşen değerli eşya ve paralar, çeşitlideğerli hediyeler ve benzeri değerler konurdu. Hazine-i Hassa, sarayın içindeözel bir bölümde mühür altında saklanırdı.

 
HaremHazinesi; Mekke ve Medine’deki kutsal emanetlerin saklanması, bakımı ve onarımıiçin tahsis edilmiş kaynaklardan oluşurdu.
DevletHazinesi açık verdiğinde Padişah, özel Hazinesinden Devlet Hazinesine borçverirdi.

 
Mahfi EĞİLMEZ

 

Add a Comment

Social Widgets powered by AB-WebLog.com.

Kudret Ayyıldır

Featuring Recent Posts WordPress Widget development by YD

Önceki yazıyı okuyun:
Yunanistan 2. Yardım Paketini Alabilecek mi?

EUR/USD ANALİZ Euro Bölgesi ekonomi ve maliye bakanları Yunanistan'a 130 milyar Euro’luk ikinci kurtarma paketini onaylamak için yarın Brüksel'de toplanacak....

Kapat