Mahfi Eğilmez: Enflasyon Nedir, Nasıl Ölçülür?

Bazen günlük konuşmada birbiriyerine kullanılsa da enflasyon, fiyat artışı ve hayat pahalılığı farklıkavramlardır. Enflasyon fiyatların genelolarak ve sürekli bir biçimde yükselme eğiliminde olması olarak tanımlanabilir.Fiyat artışı dediğimizde kastettiğimiz şey ise bir veya birkaç malınfiyatının sürekli artması ya da genel olarak malların fiyatlarının yalnızca birkez artmasıdır. Hayat pahalılığı bir yerde fiyatların başka yerlere göre yüksekolması demektir. Örneğin eskiden beri gelen enflasyonla New York’ta hayatpahalı hale gelmiş olsa da günümüzdeki enflasyon yüzde 3 dolayında olabilir. Budurumda New York’ta enflasyon ılımlı olsa bile hayat pahalıdır diyebiliriz.   

 
Enflasyon iki farklı endekslehesaplanır: (1) Üretici fiyatları aşamasında derlenen fiyatlarla hesaplananendekse üretici fiyatları endeksi (ÜFE) denir. (2) Tüketiciye nihai satışaşamasında derlenen fiyatlar üzerinden hesaplanan endekse tüketici fiyatlarıendeksi (TÜFE) denir. Çoğunluğu tüketici enflasyonu ilgilendirdiği için onu elealacağım.         

 
Tüketici aşamasında enflasyon ikitür veriye dayanılarak hesaplanır. İlk olarak seçilmiş hane halklarına hangimal ve hizmetleri hangi ağırlıkla kullandıkları anket uygulamasıyla sorularak (hanehalkı bütçe anketi) ve diğer bazı anket ve bilgiler kullanılarak hanehalklarının bütçelerinde yer alan mallar ve hizmetlerin neler olduğu ve bunlarınbütçelerinde ne kadar ağırlık tuttuğu belirlenir. Bu mal ve hizmetler veağırlıklarıyla bir sepet oluşturulur.

 
TÜİK tarafından yapılan anketlerve belirlemeler sonucunda hane halklarının gıda maddeleri ve alkolsüz içecekgrubu için aylık gelirlerinin ortalama yüzde 26,2’sini, bu kategoride yer alan beyazpeynir için de aile gelirlerinin yüzde 0,8836’sınıu harcadıkları saptanmıştır. Beyazpeynirin fiyatı ay içinde değişiklik gösterdiği için 4 kez farklı günlerde derlenir.Her bir derlemede bulunan fiyat, sepetteki ağırlık oranı olan 0,8836 ile çarpılırve en sonunda ortaya çıkan dört ağırlıklı fiyatın ortalaması alınarak beyazpeynirin o ay içindeki ortalama fiyatı bulunmuş olur. Beyaz peynir içinverdiğimiz örnek endekse giren diğer mallar için de yapılır ve her bir mal vehizmetin o ay içindeki ortalama ağırlıklı fiyatı hesaplanır. Ay içinde çokdeğişiklik gösteren 15 gıda maddesi ve içecek dışında kalanların fiyatları 4kez değil 2 kez derlenir, kiralar ise ayda bir kez derlenir ve hesaplamalarbuna göre yapılır.

 
TÜFE sepeti için 444 ürünkategorisinde yer alan 1169 adet ürün çeşidinin fiyatı 27500 işyeri ve 4176konuttan derlenmektedir. Bazı fiyatların 4 kez, bazılarının 2 kez derlendiğidikkate alınırsa her ay yaklaşık olarak 375.000 fiyatın derlendiği ortayaçıkmaktadır.

 
Türkiye’de TÜFE endeksinin bazyılı 2003 yılı olarak alınmış, o yılın endeksi 100’e eşit kabul edilmiştir(2003 = 100.) Sonraki aylarda ve yıllarda hesaplanan TÜFE endeksi ile bu endekskarşılaştırılarak enflasyonun ne kadar arttığı ölçülmektedir.

 
2011 yılının Aralık ayında TÜFEendeksi 200,85 olarak, 2012 yılının Ocak ayında ise 201,98 olarakhesaplanmıştır. Buna göre 2012 yılı Ocak ayında tüketici enflasyonu bir öncekiaya göre ((201,98 – 200,85) / 200,85 x 100 =)) yüzde 0,56 artmış olmaktadır.2011 yılının Ocak ayında TÜFE endeksi 182,60 idi. Buna göre 2012 Ocak ayındayıllık TÜFE artışı ((201,98 – 182,60) / 182,60 x 100 = )) yüzde 10,61 olarakgerçekleşmiştir.

 
Mahfi EĞİLMEZ

 

Add a Comment

Social Widgets powered by AB-WebLog.com.

Featuring Recent Posts WordPress Widget development by YD

Önceki yazıyı okuyun:
330 Bin Pazarcının 48 Bini Vergi Ödüyor

TÜSPAF Genel Başkanı Çakman, Türkiye’de 330 bin pazarcıdan sadece 48 bininin vergi mükellefi olduğunu söyledi.   Türkiye Sebzeciler, Meyveciler ve...

Kapat