Ali Çakıroğlu: Meraklilar​ina Okumalar – 1

Turk lirasinda Ocak ayinin basindan bu yana devam eden degerlenme surecine iliskin olarak cok sey yazildi. Piyasa katilimcilarinin bazilari Try’de yasanan degerlenmenin arkasinda Merkez Bankasi’nin gunluk likidite yonetimine dayali “siki” para politikasinin etkili oldugunu iddia ederken, bazi katilimcilar degerlenmenin global risk algilamalarinda yasanan toparlanmadan kaynaklandigini savunuyor.

 

Turk lirasindaki degerlenmeye iliskin olarak bu kadar fazla gozlem varken, bu sicak konuya iliskin kendi analizimizi de paylasmanin uygun olacagini dusunduk. Bu analizi yaparken uzun zamandir hazirlamayi planladigimiz yeni bir bultene de baslamis oluyoruz. “Meraklilarina Okumalar” piyasalarda merak edilen / konusulan konulara iliskin “niceliksel analizlerin” yer alacagi bir bulten olacak. “Teknik” bolumlerin gorece fazla olacagi bultenimizin faydali olacagini umut ediyoruz. 

 
Ruzgar eserse…
 

Turk lirasindaki Ocak ayiyla baslayan degerlenme, son gunlerin, piyasalar tarafinda konusulan en sicak gundem maddesi. Piyasa katilimcilarinin bazilari Try’de yasanan degerlenmenin arkasinda Merkez Bankasi’nin gunluk likidite yonetimine dayali “siki” para politikasinin etkili oldugunu iddia ederken, bazi katilimcilar degerlenmenin global risk algilamalarinda yasanan toparlanmadan kaynaklandigini savunuyor.

 
Bu iki gorusten hangisinin daha “rasyonel” oldugunu sinamak adina Turk lirasindaki bir onceki gunun getirisi (dtry(-1) ile EurUsd paritesinin getirisini (deur) iceren basit bir ekonometrik model olusturduk. Modelimizde Turk lirasindaki bir onceki gunun getirisini kullanmakla yurtici gelismelerin (nam-i diger ic dinamikler) Try uzerindeki etkilerini olcerken, EurUsd paritesini kullanarak global piyasalardaki gelismelerin (nam-i diger global risk istahinin) Try uzerindeki etkilerini olcuyoruz. Bununla birlikte, para politikasinin etkilerini daha iyi kapsamasi acisindan modelimizin zaman araligini Merkez Bankasi’nin acik enflasyon hedeflemesine basladigi Ocak 2005 ile Ocak 2012 (1453 veri) olarak belirledik.

 


 
Modelimize gore “uzun vadede” gerek ic dinamikler ve gerekse global risk istahi Turk lirasinin degerlenmesi yonunde calisiyor. Bununla birlikte, global risk istahinin Turk lirasinin degerlenmesini etkisi ic dinamikler kiyasla cok daha belirgin. Daha acik bir sekilde ifade etmek gerekirse, Turk lirasinda kaydedilen %1’lik deger kazancinin yaklasik olarak %0.05’lik kismi ic dinamiklerden kaynaklanirken, %0.66’si global risk istahina iliskin gelismelerden kaynaklaniyor. Ve fakat, %0.29’luk kisim ise ongorulemeyen (Merkez Bankasi’nin dogrudan doviz mudahaleleri, Turkiye’ye iliskin pozitif soklar vs.) soklar tarafindan belirleniyor.

 
Analizimizi Turk lirasinin deger kaybinin belirginlestigi Ekim’den bu yana (daha kisa vadede) yaptigimizda resmin ic dinamikler haricinde ayni oldugunu goruyoruz. Buna gore, istatistiksel olarak anlamli olmasa da, ic dinamikler Turk lirasi uzerinde deger kaybi olarak yansirken, global risk istahinin Turk lirasi uzerindeki etkisi cok daha belirgin hale geliyor. Esasinda, Merkez Bankasi’nin para politikasi uygulamalarina ve Turkiye’nin makro ekonomik dengelerine iliskin tartismalarin belirginlestigi bu donemde ic dinamiklerin Turk lirasini olumsuz etkilemesini normal karsilamak gerektigini dusunuyoruz. Bununla birlikte, bu donemde global risk istahinda yasanan bozulma (yani deur’nin negatif olmasi) yine Turk lirasinin uzerinde deger kaybi baskisini arttiran temel faktor konumunda. Ve fakat ayni donemde soklarin katsayisinin artmis olmasi (Turk lirasindaki %1’lik deger kazancinin yaklasik olarak %0.35’i soklardan kaynaklaniyor) Merkez Bankasi’nin dogrudan doviz satim ihalelerinin gorece basarili olduguna referans veriyor.    

 

Sonuc 1: Uzun vadede ic dinamikler Turk lirasinin deger kazanimi yonunde calismakla birlikte, bu etki oldukca sinirlidir. Bununla birlikte global risk istahi gerek uzun ve gerekse kisa vadede Turk lirasindaki hareketleri belirleyen temel faktor olarak karsimiza cikiyor.

 
Turk lirasindaki hareketlerin global risk istahiyla yakindan iliskili olduguna dair cikarsamamiz sonrasinda, yukarida bahsettigimiz faktorlerin (ic dinamikler ve global risk istahi) Turk lirasindaki oynaklik uzerindeki etkilerini hesaplayalim. Bunun icin genellestirilmis kosullu degisen varyans modeli (GARCH) kullanirken, basitlik acisindan modelimizi GARCH (1,1) olarak belirledik.
 

Varyans denkleminde de goruldugu uzere gerek hata terimlerinin karelerinin gecikmesi (resid(-1)^2) ve gerekse kosullu varyansin gecikmesi (garch(-1)) istatistiksel olarak anlamli cikarken, iki katsayinin toplaminin 1’e yakin olmasi Turk lirasindaki oynakligin buyuk oranda ic dinamikler ve global risk istahindaki gelismelerle aciklanabilecegine isaret ediyor. Bununla birlikte modelde global risk istahinin (deur) katsayisinin ic dinamiklere gore buyuk olmasi oynakligin ic dinamiklerden ziyade global risk istahindan kaynaklandigina referans veriyor.

 
Sonuc 2: Turk lirasindaki oynakligi ic dinamikler kadar global risk istahindaki gelismelerle aciklamak olasi gorunuyor. Bununula birlikte, modelin katsayilarini da goz onunde bulundurdugumuzda EurUsd paritesindeki oynaklik Turk lirasi oynakligi uzerinde daha belirgin etki yapiyor.
 

Turk lirasindaki oynakligin buyuk oranda EurUsd paritesindeki oynakliga bagli olduguna iliskin cikarimimiz sonrasinda literaturde “haber etkisi” olarak da ifade edilen haber egrisini Turk lirasi icin hesaplamaya calisalim. Bunu yapmak icin ustel genellestirilmis kosullu degisen varyans modeli (E-GARCH) kullanirken, basitlik acisindan modelimizi E-GARCH (1,1) olarak belirledik. Bununla birlikte, su ana kadar kullandigimiz iki degiskeni, yani ic dinamikleri (dtry(-1) ve global risk istahini (deur), sabit biraktik.


 
Modelimize gore “haber egrisi” yukaridaki gibi oluyor. Burada, “x” ekseni gelen haberlerin Turk lirasi getirisine etkisini gosterirken, “y” ekseni gelen haberlerin Turk lirasindaki oynakliga etkisini gosteriyor. Bu baglamda, “x” ekseninde saga gidildikce, kotu haberlerin Turk lirasinin deger kaybetmesine neden oldugu ortaya cikarken, Turk lirasi oyankliginin da belirgin oranda arttigini goruyoruz. Bununla birlikte, iyi haberlerin gerek getiri ve gerekse oynaklik acisindan etkisi gorece sinirli kaliyor.
Sonuc 3: Yukaridaki grafikten de goruldugu uzere, Turk lirasinin “iyi” ve “kotu” haberlere verdigi tepkilerin asimetrik oldugu sonucunu cikarabiliriz.
 
Son soz:

 
Sonuc itibariyle ekonometrik analizler, Turk lirasinda son donemde gorulen degerlenme surecinin Turkiye spesifik gelismelerden ziyade global piyasalardaki gelismelerden kaynaklanmis olabilecegine isaret ediyor. Bununla birlikte, kisa vadeli analizlerde “sok” katsayisinin yukselmis olmasi Turk lirasindaki degerlenmenin bir kisminin Merkez Bankasi’nin dogrudan doviz satim ihaleleriyle de baglantili olabilecegine referans veriyor. Bununla birlikte, Turk lirasindaki oynakligin genel itibariyle global risk istahiyla yakindan alakali oldugu sonucuna varirken, kotu haberlerin etkisinin, iyi haberlere oranla, cok daha uzun sure devam ettigine isaret ediyor. 
Global risk istahindaki toparlanmanin devam etmesi durumunda Turk lirasindaki deger kazanim surecinin devam edebilecegi sonucuna varabilecegimizi dusunuyoruz. Bu baglamda UsdTry acisindan takip edilecek ilk onemli seviyenin 1.740 – 1.745 seviyeleri olacagini dusunmekle birlikte, bu seviyelerin asagi yonlu kirilmasi durumunda Try lehine hareketin 1.71 seviyelerine kadar devam edebilecegi kanaatindeyiz.
 
Son olarak, onumuzdeki donemde, global risk istahini tayin edecek en onemli olgunun Avrupa borc krizine (Yunanistan spesifiginde) iliskin gelismeler olacagini hatirlatirken, bu taraftan gele(bile)cek olumsuz haberlerin Ocak ayindan bu yana Turk lirasinda yasanan degerlenme surecini belirgin sekilde bozabilecegini dusunuyoruz.
   

Ali Cakiroglu
HSBC Private Bank

Add a Comment

Social Widgets powered by AB-WebLog.com.

Kudret Ayyıldır

Featuring Recent Posts WordPress Widget development by YD

Önceki yazıyı okuyun:
Haydarpaşa İstasyonu Bile Kapandı!

TCMB’nin normal gün uygulamasına geçtiği ilk gün yükseliş hareketine başlayan IMKB‐100 sonunda 200 günlük hareketli ortalamasını da hacimli bir şekilde...

Kapat