Mahfi Eğilmez: Döviz ve Altın Rezervleri Ne İşe Yarar?

Dışticarette, günlük hayattadünya çapında alış verişte kullanılan ve herkes tarafından kabul gören paralararezerv para deniyor. Kâğıt para altın karşılığı olarak basılırken kâğıt paranınaltınla olan bu ilişkisine konvertibilite (dönüştürülebilirlik) denirdi. 1971’dedoların da altın karşılığı kaldırılınca dünyadaki bütün paralar karşılıksızkaldı. O zaman konvertibilitenin tanımı da değişti ve Merkez Bankalarının kendibastığı parayı getirene açıklanmış kur üzerinden istediği parayı vermeyi kabulve taahhüt etmesi konvertibilite olarak tanımlanır oldu.

 

Günümüzde Merkez Bankaları altınve yabancı para bulunduruyorlar. Bu para ve altınlara uluslar arası rezerv adıveriliyor. Bu rezervleri bir çeşit ekonomik sıkıntı hallerinde başvurmak üzerebiriktirilmiş tasarruflar olarak düşünmek mümkündür. Örneğin ekonomiksıkıntılar nedeniyle döviz gelirinde aksama olan bir ekonomi bu rezervlerebaşvurarak ithalatını bir süre daha sürdürebilir.

 

Döviz Rezervi en fazla olan 5ülke şunlardır (The Economist verileri):

 

 

 

Ülke                   Döviz Rezervi (Milyar USD)
 

Çin                             3,181
Suudi Arabistan       542
Rusya                         454
Tayvan                       386
Brezilya                     350
Altın rezervi en fazla olan 5ülke de şunlardır (World Gold Council verileri).

 

 

Ülke                    Altın Rezervi (Ton)
 

ABD                     8.133
Almanya             3,400
İtalya                   2.450
Fransa                2.435
Çin                      1.054
 

Türkiye’nin döviz rezervi 79milyar dolar, altın rezervi de 179 tondur.

 

Çin’i bir yana bırakırsak uluslararası rezervler konusunda gelişme yolundaki ekonomilerin dövizi, gelişmişekonomilerin ise altını rezerv olarak tercih ettiklerini görürüz. Bunun nedeniçok açıktır. Gelişme yolundaki ekonomilerin parası rezerv para değildir, yanidünya ticaretinde veya alış verişlerde kullanılmaz. O nedenle başlarına birsıkıntı geldiğinde kullanılmak üzere dolar, euro gibi rezerv paralarıbiriktirirler. Gelişmiş ekonomiler ise kendi paraları ya rezerv para ya da enazından dünya ticaretinde geçerli para olduğu ve o parayı basma yetkisi dekendilerinde olduğu için parasal rezerv tutmaya ihtiyaç duymazlar. Bunakarşılık onların altın rezervlerinin yüksekliği geçmişte kâğıt parayı altınkarşılığı basmalarından dolayı ellerinde biriken altın stokundankaynaklanır.

 

Günümüzde rezervi yüksek olangelişme yolundaki ekonomiler riski daha düşük kabul edildiğinden uluslararasıyatırımları daha kolay çekebiliyor. Gelişme yolundaki ekonomiler arasında yaşananrezerv artırma yarışının temel nedeni budur.

Döviz rezervlerinin bir bölümü para olarak tutulsa da asıl büyük bölümü yabancı ülke tahvillerine yatırılır. Örneğin Türkiye’nin döviz rezervlerinin dörtte üçü dolayında bir tutar, ihtiyaç olduğunda hemen paraya çevrilebilecek olan, ABD Hazine tahvillerine yatırılmış bulunuyor. Ocak ayında ödemeler dengesinde görülen 2,7 milyar dolarlık menkul kıymet azalışı bu tür tahvil satışını ifade ediyor.

 

 

Add a Comment